داستان پیوند سلول‌های بنیادی در ایران، با نام دانشگاه علوم پزشکی تهران و یک زیرساخت حیاتی گره خورده است: «اولین بانک اطلاعات اهداکنندگان سلول‌های بنیادی (HLA Registry)». دستاوردی بی‌نظیر که نه تنها ایران را در مسیر نجات بیماران صعب‌العلاج خودکفا کرد، بلکه به عنوان نخستین مرکز ثبت داوطلبان اهدای سلول‌های بنیادی در کل منطقه شرق مدیترانه (EMRO) به ثبت رسید.

بانک HLA چیست و چرا حیاتی است؟

برای بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان‌های خون، بیماری‌های نادر ژنتیکی و نقص ایمنی، آخرین راه درمان، «پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز» است. اما بزرگ‌ترین مانع در این راه، یافتن اهداکننده‌ای است که فاکتورهای ژنتیکی و سازگاری بافتی او (که به آن HLA می‌گویند) با بیمار کاملاً مطابقت داشته باشد.

از آنجا که شانس یافتن اهداکننده سازگار در میان اعضای خانواده بسیار محدود است، وجود یک «بانک جامع HLA» از داوطلبان اهدای سلول‌های بنیادی، حکم شریان حیاتی را برای پیدا کردن اهداکنندگان غیرخویشاوند ایفا می‌کند.

نقطه عطف پزشکی ایران؛ تولد نخستین بانک HLA در منطقه

پیش از شکل‌گیری این بانک در کشور، یافتن اهداکننده غیرخویشاوند برای بیماران ایرانی، فرآیندی بسیار پیچیده، زمان‌بر و گاه ناممکن بود. در سال ۱۳۸۸، با تلاش‌های شبانه‌روزی و نوآوری دکتر امیرعلی حمیدیه و تیم تخصصی در دانشگاه علوم پزشکی تهران، نخستین HLA Registry در کشور و منطقه شرق مدیترانه راه‌اندازی شد.این گام بزرگ به قدری در سطح بین‌المللی بازتاب داشت که در سال ۲۰۱۱ (۱۳۹۰)، نشریات معتبر پزشکی منطقه (از جمله نشریه تخصصی چاپ ریاض در عربستان سعودی) با درج گزارش و اسناد علمی، به پرچمداری ایران و پیوستن برنامه اهداکنندگان سلول‌های بنیادی ایران (ISCDP) به شبکه جهانی اهداکنندگان (BMDW) اذعان کردند. این دستاوردی بود که همان سال‌ها جایزه نوآوری ابن‌سینا را نیز برای دانشگاه به ارمغان آورد.

از یک بانک دانشگاهی تا تشکیل شبکه و شورای ملی

ایجاد این زیرساخت اولیه در دانشگاه علوم پزشکی تهران، سنگ بنای توسعه گسترده‌تر در سطح کشور شد. با اتکا به این الگوی موفق، در سال ۱۳۹۴ شبکه ملی و شورای توسعه و نظارت بر مراکز پذیره‌نویسی اهدا سلول‌های بنیادی خون‌ساز و بانک‌های خون بند ناف شکل گرفت تا فرایند اهدای سلول‌های بنیادی در سراسر کشور یکپارچه و استانداردسازی شود.

تعیین و سپردن مسئولیت «دبیری شورای ملی توسعه و نظارت بر مراکز پذیره نویسی اهدای سلول های بنیادی خون ساز غیرخویشاوند و بانک های خون بند ناف» به بنیان‌گذار این حرکت (دکتر امیرعلی حمیدیه، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران)، امتداد همان مسیر علمی است که از دانشگاه علوم پزشکی تهران آغاز شد؛ مسیری که هدف نهایی آن، گسترش فرهنگ اهدا، افزایش بانک اطلاعاتی داوطلبان و کوتاه کردن زمان انتظار بیماران برای رسیدن به «فرصت دوباره زندگی» است.